x
x
 
Strona głównaO ProjekcieDla EkspertówPliki do pobraniaGaleria zdjęćPatroni medialniKontakt
O Projekcie Informacja ogólna Organizacja Projektu Opis zadań Przewidywane rezultaty Projektu Konferencja końcowa
  1. Opis zadań


    Zapotrzebowanie na chemikalia zależy od wielu czynników makroekonomicznych i społecznych, które mogą być prognozowane metodami ekonometrycznymi. Odpady generowane przez procesy wytwórcze prowadzone według klasycznych technologii są znane co do ilości i jakości. Wszystkie zakłady chemiczne posiadają pozwolenia zintegrowane, a w tych dokumentach można znaleźć dane dotyczące ilości i jakości odpadów powiązanych z konkretną produkcją. Natomiast istnieją na etapach badań technologie i techniki alternatywne, które mogą zmienić obraz gospodarki odpadowej w przypadku ich zastosowania w praktyce. Najczęściej technologie te nie weszły jeszcze w fazę wdrożeń z powodów ekonomicznych, lecz ciągły postęp prac może zmienić tę sytuację. Produkty alternatywne polegają często na zmianie charakteru chemicznego procesu wytwarzania. Na przykład rynek detergentowy odchodzi od powszechnego stosowania fosforanów na rzecz związków krzemu. Te czynniki również wpłyną w przyszłości na obraz gospodarki odpadowej. Wreszcie część zakładów ponosi koszty i trudy utrzymania hałd odpadów poprzemysłowych z produkcji lub technologii już nie istniejących w bieżącym profilu produkcyjnym, nie mówiąc o planowanych w przyszłości. Część tych odpadów oczekuje na technologie utylizacyjne, ale w większości przypadków eksploatacja starych składowisk odpadów nie jest możliwa z wielu przyczyn. Wszystkie te czynniki należałoby uwzględnić w prognozowaniu według najlepszej wiedzy i intuicji ekspertów Projektu. Często charakter wzajemnych zależności tych czynników, tylko w części poddaje się metodom modelowania ilościowego i stanowi uzasadnienie dla zastosowania metod foresightu technologicznego. Ponadto im dłuższy jest horyzont planowania, tym większe jest znaczenie metod foresightowych. Wykonawcy pracy dołożą wszelkich starań, aby uwzględnić jak najwięcej czynników i do modelu procesu wybrać te najważniejsze, tak aby wygenerowane scenariusze rozwoju były jak najbardziej prawdopodobne.

    1. Organizacja, promocja i portal Projektu

      Projekt realizowany jest przez konsorcjum, którego liderem jest Oddział Chemii Nieorganicznej „IChN” w Gliwicach Instytutu Nawozów Sztucznych. Ze względu na interdyscyplinarny charakter projektu, oprócz zadań typowo badawczych z zakresu chemii i ochrony środowiska będzie obejmował szereg działań z innych dziedzin wiedzy: elementy analizy matematycznej i ekonometrii, zarządzania przemysłem i nauką a nawet elementy nauk społecznych. Oprócz typowego zarządzania zadaniami projektu, co jest ujęte w kosztach ogólnych projektu, konieczne jest zarządzanie merytoryczne. Pierwszym zadaniem szczegółowym będzie opracowanie ankiet dla kandydatów na ekspertów do badania metodą delphi, przeprowadzenie rekrutacji tych ekspertów a następnie utrzymywanie z nimi ciągłego kontaktu, w tym informowanie ich o postępach projektu. Specjalista ds. rekrutacji ekspertów i kontaktów będzie miał za zadanie również dobór grupy ekspertów kluczowych, którzy oprócz typowych ankiet będą również sporządzać zamówione w toku projektu ekspertyzy oraz pełnić będą wiodącą rolę w panelach dyskusyjnych. Wyniki ankiety wstępnej utworzą bazę ekspertów.
      Po wstępnym, krótkim okresie organizacji struktury projektu, zostanie utworzony portal internetowy projektu. Ze względu na rozbudowany charakter portalu i baz (wiedzy i ekspertów) konieczny jest w ramach tego zadania zakup serwera – dobrej klasy komputera zapewniającego ciągły dostęp do portalu wszystkim zainteresowanym. Oprócz projektu strony konieczne jest wykonanie przez wyspecjalizowaną firmę informatyczną modułów obsługujących wprowadzanie i porządkowanie danych z ankiet i z ekspertyz. Portal będzie powiązany (poprzez linki) ze wszystkimi stronami realizującymi projekt. Będzie też elementem promocji projektu, programu PO IG i rezultatów projektu. W celu utrzymania trwałości rezultatów projektu portal będzie utrzymany przez następne 5 lat ze środków IChN. Na portalu zostaną udostępnione społeczeństwu rezultaty projektu w postaci raportów: końcowego, raportu stanu wiedzy oraz wygenerowane scenariusze rozwoju.
      W ramach tego zadania będzie też realizowana promocja programu PO IG, priorytetu oraz zadań i efektów projektu. Zakupione zostaną materiały reklamowe – teczki na materiały, długopisy, notatniki itp. materiały reklamowe, które będą zaprojektowane przez grafika w profesjonalnej agencji i które będą zaopatrzone w logo UE i PO IG oraz nazwę projektu. Wykonane zostaną również odpowiednie tablice informacyjne i pamiątkowe.
       
    2. Określenie obszarów badawczych, aktualnej sytuacji przedsiębiorstw przemysłu chemicznego i stanu wiedzy z zakresu rozwoju technologii

      Zadanie wykonywane jest w IChN. Obejmuje badanie literaturowe w zakresie chemii i technologii nieorganicznych oraz ich rozwoju, a także inwentaryzację odpadów nieorganicznych w przemyśle chemicznym. Na podstawie analizy literatury i inwentaryzacji odpadów nieorganicznych grupy 06 wytwarzanych w Polsce w latach 2003-2008 zostaną zdefiniowane szczegółowe obszary i problemy badawcze. Powstanie raport stanu wiedzy będący podstawą do dalszych analiz. Zebrane informacje utworzą bazę wiedzy.
      W szczególności, zadanie to ma zgromadzić, w postaci raportu, argumenty pozwalające ekspertom odpowiedzieć na pytania:
      • Jakie zmiany strukturalne, własnościowe, organizacyjne i technologiczne powinny objąć przemysł nieorganiczny w Polsce?
      • Czy Polska ma niezbędny dla rozwoju tego przemysłu potencjał ekonomiczny, naukowy i kadrowy?
      • Jakie są priorytetowe kierunki badań naukowych i technologicznych w celu minimalizacji strumieni odpadów nieorganicznych?
      • Jakie są kluczowe technologie i kierunki inwestycyjne w sektorze chemii nieorganicznej?
      • Jakie są kluczowe technologie unieszkodliwiania i recyklingu odpadów nieorganicznych?
       
    3. Analiza wstępna – stan prawny aktualny i przewidywany w Polsce i UE oraz rozpoznanie rozwoju technologii bez- i niskoodpadowych

      Zadanie będzie wykonywał Instytut Ochrony Środowiska. Zostanie przeprowadzona inwentaryzacja polskich i europejskich aktów prawnych dotyczących odpadów chemicznych a także przegląd literatury fachowej i prawnej oraz relacji ekspertów uczestniczących w tworzeniu nowego prawa europejskiego w zakresie aktów prawnych, które są przygotowywane. Eksperci IOŚ przygotują ekspertyzę dotyczącą spodziewanych zmian w prawie dotyczącym odpadów w perspektywie roku 2030. Przeanalizują również tendecje technologiczne i produktowe pod kątem tworzenia odpadów. Powstałe opracowania będą stanowiły zaczątek bazy odpadów, która będzie uzupełniana w ramach następnych zadań i będzie integralną częścią Projektu. Powstanie raport wiedzy prawnej – stan obecny i obserwowane tendencje.
       
    4. Dostosowanie i wdrożenie metodologii foresight

      W proponowanym zakresie realizacji Zadania 4 planowane jest zastosowanie zarówno nieliniowych modeli ekonometrycznych (modele kalibracyjne) do prognozowania rozwoju technologii nieorganicznych, jak i badanie zależności ilości odpadów od zmian modelu produkcji i zastępowania obecnie dominujących technologii. Model ewolucji technologii zastosowany będzie także do badania technologii produkcji, biorąc pod uwagę możliwości zastosowania nowych, lub znanych już, lecz jeszcze niestosowanych procesów chemicznych do produkcji znanych związków, a także możliwość zastosowania istotnie nowych związków bazowych i odpowiadających im procesów (model jakościowy substytucji technologii). Dane do tych modeli pochodzić będą z raportu będącego rezultatem Zadań 2 i 3, gdzie zebrane zostaną przez IChN i IOŚ niezbędne do stworzenia modelu szeregi czasowe. Natomiast do określenia niektórych jakościowych parametrów modeli (i ewentualnie brakujących elementów ilościowych) zastosowane będą metody heurystycznego pozyskiwania danych od ekspertów (analiza delficka, panele itp.) w ramach Zadania 5.
      Właściwy model prognostyczny będzie uwzględniać oba wymienione wyżej aspekty modelowania technologii i popytu, poprzez zastosowanie metody scenariuszy foresightowych do modelowania zmian jakościowych oraz odpowiednich modeli ekonometrycznych do prognoz zapotrzebowania na chemikalia w każdym ze scenariuszy. Oba modele będą opierać się o utworzoną wcześniej w Zadaniu 2 i 3 bazę wiedzy, a do ich kalibracji wykorzystana także wyniki analizy delfickiej i paneli ekspertów. W szczególności, podczas konstrukcji modelu wskazane zostaną niewiadome zmienne, których wartości nie zostały określone w zadaniu 2 i 3. Posłużą one do zdefiniowania części zapytań ankiety delfickiej (pozostałe zapytania odnosić się mogą do perspektyw rozwoju chemii nieorganicznej, będą mieć z reguły charakter jakościowy i określone będą przez IChN). W rezultacie bazę wiedzy stanowić będzie system heterogenicznych baz danych zawierających szeregi czasowe dotyczące produkcji, cen i zużycia produktów, półproduktów i związków chemicznych stosowanych w procesach produkcyjnych, a także informacje ilościowe i jakościowe dotyczące technologii produkcji surowców nieorganicznych i modeli powstawania odpadów (w tym zbiór reguł‚ modelowanie i substytucji modeli) wraz z systemem eksperckim umożliwiającym aktualizację, ekstrakcję i wizualizację informacji zawartych w bazie. Zakładamy, że na podstawie stworzonej bazy wiedzy zawierającej zarówno dane ilościowe jak i jakościowe, możliwe będzie przeprowadzenie analizy trendów w zakresie procesów technologicznych oraz związanych z cenami i kosztami opłat środowiskowych (metoda TIA), wykonanie analizy SWOTC w kilku przekrojach czasowych, oraz metody badania sprzężeń trendów i zdarzeń (C-IA).
       
    5. Gromadzenie i przetwarzanie danych, prace analityczne

      Na tym etapie realizacji projektu zostaną ostatecznie wytypowani eksperci do analizy delfickiej oraz zostaną opracowane ankiety I rundy badania, a po uporządkowaniu i opracowaniu ankiet I rundy zostanie przygotowana druga, zweryfikowana ankieta oraz zostanie przeprowadzona weryfikacja ekspertów. W ramach tego zadania będą przeprowadzane panele dyskusyjne we wszystkich grupach tematycznych niezależnie oraz panele wspólne na konferencji w 2010 i w 2011 roku „Szanse i możliwości branży chemicznej w UE”. Konferencje takie organizuje cyklicznie (corocznie) IChN. Wydarzenie to cieszy się dużą popularnością w środowisku nauki, biznesu i ekonomii oraz przemysłu. Jedna sesja tej konferencji (w 2010 i w 2011) zostanie poświęcona na dyskusję panelową z przedmiotowego forsighta, zaś druga sesja będzie miała charakter informacyjny o dotychczasowym postępie prac oraz zaprezentowany zostanie skrót raportu o stanie wiedzy. Informacje zebrane z ankiet i na podstawie paneli dyskusyjnych oraz z ekspertyz kluczowych ekspertów posłużą do budowy modelu/modeli, a następnie zostaną wykorzystane do opracowania scenariuszy rozwoju.
       
    6. Opracowanie scenariuszy rozwoju branży

      Modele powstałe w wyniku realizacji zadań 4 i 5 posłużą następnie do wygenerowania w Zadaniu 6 scenariuszy elementarnych, które po wykonaniu symulacji i analizy Monte-Carlo wewnątrz sklasteryzowanych grup takich scenariuszy pozwolą na wyodrębnienie 3-5 scenariuszy głównych, opisujących najważniejsze alternatywy rozwoju do roku 2030. Prognozy makroekonomiczne, dotyczące produkcji i zużycia surowców, półproduktów i produktów finalnych chemii nieorganicznej, jak też ilości generowanych odpadów, oparte będą o metody typu VARIMA i SVARIMA oraz filtr Kalmana, wykorzystując również znalezione wcześniej nieliniowe trendy. Wyznaczane będą prognozy warunkowe, gdzie warunkami będą założenia definiujące scenariusze główne, co zapewni optymalne dopasowanie foresightowego modelu scenariuszowego do prognoz. Efektem końcowym Zadania będzie raport zawierający wyniki analizy scenariuszy foresightowych z wnioskami dla instytucji zainteresowanych wdrożeniem rezultatów projektu.
       
    7. Konferencja końcowa. Rekomendacje dla decydentów

      Na zakończenie projektu zostanie zorganizowana konferencja końcowa z udziałem wszystkich interesariuszy: ekspertów, przedstawicieli prasy fachowej, sfery zarządzania gospodarką, zainteresowanych firm, spółek, środowiska naukowego oraz pozarządowych organizacji ekologicznych. Uczestnikom konferencji zostaną przedstawione rezultaty projektu w formie prezentacji oraz w formie profesjonalnego wydawnictwa upowszechniającego efekty projektu (przewiduje się wydanie specjalnego numeru miesięcznika Chemik lub innego czasopisma fachowego). Wydawnictwo będzie dostępne dla wszystkich chętnych drogą wysyłkową oraz będzie integralną częścią materiałów konferencyjnych. Konferencja końcowa będzie bezpłatna dla wszystkich zainteresowanych.
       
Odpady nieorganiczne przemysłu chemicznego - foresight technologiczny
PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ EUROPEJSKĄ Z EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU ROZWOJU REGIONALNEGO